Rysowanie i ilustracja
Linoryt dla początkujących | Jak zrobić własną pieczątkę
TL;DR: Linoryt to graficzna technika druku z wykorzystaniem matrycy wycinanej w linoleum. Dla początkujących najprościej zacząć od małej pieczatki: wystarczy linoleum, 2 dłuta i tusz drukarski. W tym poradniku pokażemy krok po kroku jak wykonać własną pieczatkę, plus wskazówki bezpieczeństwa i jak uniknąć typowych błedow.
Linoryt - krótka historia techniki
Linoryt narodził się w XIX wieku jako tańsza alternatywa dla drzeworytu. Linoleum (wynalezione w 1860 r. jako materiał podłogowy) okazało się idealne do grafiki - miękkie, jednolite, bez słojów drewna (anizotropii). Można wycinać we wszystkich kierunkach z równą łatwością.
Najsłynniejszym mistrzem linorytu był Pablo Picasso, który w latach 1960-70 stworzył setki prac w tej technice, w tym serie "Brodaty w wieńcu" i wariacje na temat "Śniadania na trawie" Maneta. W Polsce technikę rozsławił Józef Gielniak (1958-1971) - jego mikroskopijnie szczegółowe linoryty są eksponowane w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Jak zacząć z linorytem?
My rozpoczęliśmy przygodę z techniką linorytu od wykonania pieczątki. Do pracy wybraliśmy zestaw startowy do linorytu, który świetnie sprawdzi się przy prostszych projektach – możesz za jego pomocą wykonać na przykład pieczątkę z imieniem lub exlibris do książek. Co więcej, dzięki poduszce z tuszem, efekt końcowy uzyskasz naprawdę szybko.
Co potrzebujesz, żeby zacząć linoryt - lista materiałow
Do wykonania pieczatki w technice linorytu wystarcza tylko 3 rzeczy:
- Linoleum - jako matryca (powierzchnia, w ktorej wycinasz wzor). Polecamy gotowy zestaw startowy, gdzie wszystkie elementy sa juz dobrane do siebie.
- Dłuta lub nożyki linorytnicze - co najmniej dwa rozmiary (cienki do detali, szerszy do duzych powierzchni).
- Tusz drukarski + papier - mozesz uzyc tuszu drukarskiego na bazie wody oraz papieru rysunkowego 100-200g.
Linoryt krok po kroku - tutorial
Photo: Artmie.pl
Z zestawu wybraliśmy kształt podkładki, który najlepiej pasował do naszego projektu. Ponieważ powierzchnia jest gumowa, wzór, który chcesz wyciąć, możesz najpierw narysować ołówkiem – dzięki temu wycięcie odpowiedniego kształtu będzie znacznie łatwiejsze.
Wskazówka: Pamiętaj, że obrazek, który chcesz uzyskać na papierze, musi być na pieczątce odbiciem lustrzanym.
Photo: Artmie.pl
Po narysowaniu logo skupiliśmy się na wycinaniu części, które na papierze mają pozostać białe. Chyba najważniejszą zasadą w technice linorytu jest wycinanie dłutem w kierunku od siebie – tak, aby w razie ześlizgnięcia się dłuta nie skaleczyć sobie rąk. Do wycięcia powierzchni, nad którą pracowaliśmy, w zupełności wystarczyły nam dwa rozmiary nożyków. Jeśli jednak zdecydujesz się na większe większe arkusze linoleum, warto mieć pod ręką więcej rozmiarów i kształtów (takich jak specjalistyczne dłuta linorytnicze).
Photo: Artmie.pl
Po wycięciu wszystkich niezbędnych miejsc i linii, nasza pieczątka była gotowa do użycia. Sięgnęliśmy więc po poduszkę z tuszem i spójrz – logo ARTMIE jest gotowe!
Wskazówka: Każdy artysta z czasem znajduje swój własny sposób wycinania i prezentacji prac. My zaczęliśmy od grubszego nożyka, a na koniec dopracowaliśmy detale cieńszym.
Photo: Artmie.pl
Tworzenie pieczątek to świetny początek przygody z techniką linorytu. Zwłaszcza gdy odkryjesz, że nawet na małych powierzchniach można stworzyć ciekawe motywy.
A jeśli spodoba Ci się tworzenie w małej skali, koniecznie wypróbuj większe formaty, przy których możliwości są wręcz nieograniczone. Pomocny może okazać się kompletny zestaw do linorytu, w którym znajdziesz większe linoleum, wałek oraz różne nożyki. Oczywiście nie możemy zapomnieć o druku wielokolorowym, do którego będziesz potrzebować farby drukarskiej – wybór odcieni zostawiamy już Tobie. ;)
Photo: Artmie.pl
Dwie techniki wycinania linorytu - którą wybrać?
1. Linia (line cutting) - dla początkujących
Wycinasz tylko same linie wzoru. Tło pozostaje czarne (lub w kolorze tuszu). Szybsze, prostsze, idealne na pierwsze projekty. Efekt: czarne pole z białymi liniami.
2. Wybranie tła (background removal) - dla zaawansowanych
Wycinasz całe tło, pozostawiając tylko wzór jako wypukle pole. Wymaga więcej pracy i precyzji, ale daje bardziej "drukarski" efekt. Wybierany do bardziej złożonych grafik artystycznych.
Porównanie: linia = 30-60 minut, tło = 2-4 godziny dla podobnego rozmiaru projektu.
Sprzęt dla poważnego linorytnika - rekomendacje brandów
Jeśli chcesz inwestować w jakościowe narzędzia, oto trzy nazwy znane na całym świecie:
- Pfeil (Szwajcaria) - najwyższa jakość dłut. Polecane szerokości: U-profile 2 mm i 5 mm dla detali + linii.
- ESSDEE (UK) - przystępna jakość dla początkujących. Sprawdź wałki gumowe 75 mm i tusze drukarskie na bazie wody (300 ml).
- Charbonnel (Francja) - najlepsze tusze drukarskie. Wersja Aqua Wash (60 ml, na bazie wody) zmywa się samym myldem.
Wszystkie powyzsze znajdziesz w naszej kolekcji do linorytu lub w sklepach z artykułami artystycznymi.
Skąd czerpać inspiracje do wzorów?
- Pinterest - hashtagi: #linoryt, #linocut, #linoprint, #blockprinting
- Instagram - #linocutartist, #linocutprintmaking
- Muzea online - The Met Collection (kolekcja linorytów Picassa)
- Etsy - przeszukaj "linocut print" dla profesjonalnych prac wspólczesnych artystów
- Własne szkice - najlepsze źródło. Zacznij od prostych motywów: liść, kwiat, geometria, sylwetka zwierzęcia
Najczesciej zadawane pytania
Co to jest linoryt?
Linoryt to technika druku reliefowego (wypuklego) - wytwarzasz matryce z linoleum (PCW), wycinasz ksztalt nozami, nakladasz farbe walkiem i odbijasz na papierze lub tkaninie. Wynaleziony pod koniec XIX wieku, popularny w XX (Picasso, Matisse, Edvard Munch).
Jakie narzedzia sa potrzebne do linorytu?
Lista startowa (60-100 zl): plytki linoleum (10x15 cm, 5-10 zl/szt), zestaw 3-5 ostrzy linorytniczych (Pfeil, Speedball - 30-60 zl), walek gumowy (10 zl), specjalne farby do linorytu (Marabu Lino Print, Daler-Rowney - 25-40 zl), papier rysunkowy lub karton.
Jakie farby najlepsze do linorytu?
Wodne farby do linorytu (water-based block printing inks) - latwe do czyszczenia, bezpieczne, schna szybko (Marabu Lino Print, Speedball Water-Soluble, Daler-Rowney). Tradycyjne olejne farby do linorytu daja glebsze kolory ale wymagaja terpentyny do czyszczenia. Dla poczatkujacych: zdecydowanie wodne.
Czy mozna robic linoryt na koszulce?
Tak. Wymaga specjalnych farb tekstylnych do linorytu (Marabu Textil Lino, Speedball Fabric Block Printing Ink). Po odbiciu - utwardz zelazkiem 5 min na sredniej temperaturze przez papier ochronny. Wytrzymuje 30-50 prań w 30 stopniach. Idealne na T-shirty, torby plotniaste.
Jakie wzory sa najlatwiejsze do wycinania w linoleum dla poczatkujacych?
Najlatwiejsze: geometryczne (kola, trojkaty, paski), proste motywy roslinne (liscie, kwiaty z 4-5 platkami), zwierzeta sylwetkowe (kot, ptak, ryba), litery prostym fontem. Unikaj na poczatku: portrety, skomplikowane sceny, detale ponizej 2-3 mm. Pamietaj: linoryt jest LUSTRZANY - tekst musisz wycinac odwrotnie.
Czy linoryt mozna robic z dziecmi?
Tak, od 8 roku zycia z nadzorem rodzica (ostre noze!). Alternatywa dla mlodszych dzieci (4-7 lat): pieczatki z gabki, pieczatki z ziemniaka, pieczatki z pianki gumowej (foam stamps). Same efekty wizualne - bezpieczniejsze narzedzia. Sprawdz nasz specjalny zestaw dziecinny do drukowania.
Ile razy mozna uzyc tej samej matrycy linorytniczej?
Profesjonalna matryca linoleum dobrej jakosci (Daler-Rowney, Hahnemuhle) wytrzyma 200-500 odbicow w doskonalej jakosci. Standardowa szkolna matryca - 50-100 odbicow przed pogorszeniem jakosci. Po kazdym uzyciu - oczysc walka i matryce wodÄ… lub terpentynÄ… (zalezne od farby).
Czy zamiast linoleum mozna uzyc innych materialow?
Tak: 1) PCV softcut (Speedball SpeedyCarve) - latwiejsze do wycinania, drozsze, idealne dla detali, 2) Erazerowe bloki (Speedball Speedy Stamp) - bardzo miekkie, dla dzieci i poczatkujacych, 3) Tradycyjny drewniany blok (xylografia) - wieksza precyzja, ale trudniejsze i drozsze, 4) DIY: lepka pianka, korek, gabka kuchenna - dla cwiczeń.
Jak zachowac matryce linorytnicza na lata?
Po uzyciu: 1) oczysc dokladnie z farby (woda + mydlo dla wodnych farb), 2) wytrzyj na sucho, 3) zawin w papier sniadaniowy lub pergamin (zapobiega sklejaniu), 4) przechowuj plasko w pudelku, daleko od slońca i wilgoci. Linoleum sztywneje z czasem - przed ponownym uzyciem rozgrzej w cieplym miejscu 30 min.
Powiazane poradniki
Odkrywanie różnych technik i możliwości w sztuce to jedna z tych czynności, które nadają naszej pracy sens. Mamy więc nadzieję, że dołączysz do nas w tej pełnej sztuki i kreatywności przygodzie. :)
Lea