Świat sztuki i inspiracja

Andy Warhol to artysta, ktory zmienil sposob mysleenia o sztuce w XX wieku. Z syna slowackich imigrantow z Pittsburgha stal sie najslynniejszym artysta swiata, ikona Nowego Jorku lat 60. i 70. oraz prekursor wszystkiego, co dzis nazywamy kultura celebrytow. Jezeli kiedykolwiek widziales puszke zupy Campbella, portret Marilyn Monroe w jaskrawych kolorach albo banana z okladki The Velvet Underground - znasz Warhola.

Krotka biografia Andy Warhola

Urodzil sie jako Andrew Warhola 6 sierpnia 1928 roku w Pittsburghu w Pensylwanii. Rodzice byli slowackimi imigrantami z dolnej slowackiej wsi Mikova. Od dziecka chorowal na nerwowy schorzenie chorea, ktore przykuwalo go do lozka tygodniami - czas spedzal rysujac, oglÄ…dajÄ…c gazety i kolekcjonujac autografy gwiazd Hollywood. Te wczesne fascynacje pozniej stana sie istota jego sztuki.

W 1949 przeprowadzil sie do Nowego Jorku i zaczal kariere jako komercyjny ilustrator - rysowal buty dla Glamour Magazine, pocztowki, reklamy. W ciagu kilku lat stal sie jednym z najbardziej cenionych ilustratorow reklamowych w mieście, zarabiajac w rok wiecej niz wiekszosc malarzy w calym zyciu.

Do swiata sztuki "wysokiej" wszedl w 1960 - z bagazem doswiadczen w reklamie, ktorego nie mieli koledzy z akademii. To dalo mu unikalna perspektywe: traktowac sztuke jak produkt komercyjny, a produkty komercyjne jak sztuke.

Najslynniejsze dziela

Campbell's Soup Cans (1962)

Seria 32 obrazow puszek zupy Campbella - kazda smak oferowany przez firme. Wystawiona w galerii Ferus w Los Angeles. Reakcja krytyki byla mieszanym - od oburzenia (sztuka jest banalizowana, to nie jest malarstwo) do entuzjazmu (oto pierwszy obraz, ktory odbija prawdziwe spoleczenstwo amerykanskie). Dzis kazdy obraz z tej serii wart jest dziesiatki milionow dolarow.

Marilyn Diptych (1962)

Stworzony po smierci Marilyn Monroe - 50 powtorzen jej zdjecia z filmu "Niagara" (1953) wydrukowanych technika sitodruku na plotnie. Lewa polowa w jaskrawych kolorach, prawa polowa coraz bardziej zaniknieta. Diptyk symbolizuje przejscie od zycia do zapomnienia - od kolorowej slawy do czarno-bialej historii.

Brillo Boxes (1964)

Drewniane skrzynie pomalowane tak, by wygladaly identycznie jak handlowe pudla mydla Brillo. Pierwsze dzielo, ktore wprost zadalo pytanie: czym jest sztuka? Jezeli Warhol moze sprzedac drewniana skrzynie wygladajaca jak pudlo mydla za tysiace dolarow, a pudlo mydla z marketu kosztuje grosze - to gdzie lezy roznica? Filozof Arthur Danto pozniej napisal slynna ksiazke o tym dyletmacie.

Cosmas: Banana z plyty Velvet Underground (1967)

Warhol zaprojektowal okladke debiutu zespolu The Velvet Underground & Nico. Powierzchnia banana byla peelable - mozna go bylo zdjac, by ujawnic rozowy owoc pod spodem. To pionierski przyklad interaktywnego designu, ktory dzis wzbudza zachwyt.

Mao (1972)

Po wizycie Nixona w Chinach Warhol stworzyl seria portretow Mao Zedonga - od jaskrawych pop-artowych do monumentalnych obrazow 4-metrowych. Inspirowane oficjalnym portretem Mao, ktoremu Warhol dodal makijaz i sztuczne kolory. Polityczna ironia w czysto warholowskim stylu.

The Factory - kolektyw artystyczny

W 1962 Warhol zalozył swoja pracownie nazwana "The Factory" - nie atelier, ale fabryke sztuki. Zatrudniał asystentow, ktorzy realizowali jego prace (sitodruki, plotna, filmy). Powtarzal: "Chce zostac maszyna". Factory stala sie centrum nowojorskiej awangardy lat 60. - bywali tu Lou Reed, David Bowie, Truman Capote, Mick Jagger, Edie Sedgwick.

3 czerwca 1968 Warhol zostal postrzelony przez Valerie Solanas, autorke "SCUM Manifesto", w swojej Factory. Przezyl, ale zdrowie nigdy juz mu nie wrocilo. Zmarl 22 lutego 1987 po rutynowej operacji woreczka żólciowego.

Technika sitodruku - signature Warhola

Warhol zrewolucjonizowal sitodruk (silkscreen, serigrafia) jako medium sztuki. Wcześniej technika ta uzywana byla glownie w reklamie - Warhol pokazal, ze moze sluzyc do tworzenia sztuki wysokiej. Proces:

1. Zdjecie (z gazety, magazynu, filmowego kadru) jest przeniesione na siatkowÄ… tkanine z naturalnego jedwabiu
2. Czesci, ktore maja byc bialymi, blokowane sa lakiem
3. Farba przeciska sie przez nieblokowane partie siatki na podloze (plotno, papier)
4. Dla kazdego koloru wymagana jest osobna siatka

Daje to charakterystyczny "fotograficzny" efekt - obrazy nie sa malowane, ale jakby drukowane. Mozesz spróbowac wlasnego sitodruku przy pomocy naszych narzedzi sitodrukowych - to bardziej dostepne niz sie wydaje.

Wplyw na sztuke wspolczesna

Bez Warhola nie istnielibyby: Jeff Koons (czyste continuum pop-artu), Damien Hirst (sztuka jako produkt), Keith Haring (street art jako reakcja), Jean-Michel Basquiat (jego prodege). Warhol pierwszy zrozumial, ze w XX wieku sztuka nie moze ignorowac mediow masowych - musi sie nimi karmic albo zostac zmieciona.

Jego idee - "kazdy bedzie slawny 15 minut", "sztuka to to, za co placa", "sztuka biznes jest najwyzsza forma sztuki" - dzis brzmiÄ… jak proroctwo o Instagramie, TikToku i ekonomii uwagi.

Czytaj dalej z naszego bloga

• Najdrozsze obrazy na swiecie - ile naprawde kosztuje sztuka
• Najslynniejsze dziela Pabla Picassa - inny gigant XX wieku
• Tajny jezyk malarstwa - jak czytac dziela sztuki
• Tajemnicza Dama w czerwieni - inny enigmat sztuki
• Najlepsze polaczenia kolorow - jak Warhol budowal swoje palety