Przewodnik po materiałach
Szpachle malarskie - 5 typow + 5 technik (impasto, palette knife, plaster art)
W skrocie: Szpachle malarskie (palette knives) to alternatywa dla pedzli - daja wyraziste, geometryczne plamy farby. 5 typow szpachli: klasyczna trojkatna (mieszanie), plaska prosta (impasto), zaokraglona (krajobrazy), elastyczna mala (detale), zabkana (tekstury). Stosujesz: impasto, plaster art, abstrakcje, pejzaze ekspresyjne. Cena startowa: 50-100 zl za zestaw 5 szpachli. Idealne do farb olejnych i heavy-body akrylu.
Szpachle malarskie to jedno z najbardziej niedocenianych narzedzi w warsztacie artysty. Wiekszosc poczatkujacych skupia sie wylacznie na pedzlach, a tymczasem szpachla otwiera caly osobny swiat technik - od delikatnego mieszania farb na palecie po energiczne, geometryczne pociagniecia na plotnie.
W tym przewodniku poznasz 5 typow szpachli, kiedy ktora uzyc i jak zaczac. Wszystko, co potrzebujesz, by od jutra dodac nowy wymiar do swojej praktyki malarskiej.
Co to jest szpachla malarska?
Szpachla malarska (palette knife po angielsku, spachtla po slowacku) to plaski, elastyczny instrument z drewnianÄ… rÄ…czka i stalowym ostrzem. W odroznieniu od noza kuchennego, ostrza szpachli sa tepione (nie zranisz sie). Stalowe ostrze daje precyzje i kontrole impasto.
Tradycyjne szpachle nie sa do krojenia, tylko do nakladania, mieszania i wycierania farby. Dlatego nazwa "knife" w jezyku angielskim moze byc mylaca.
5 typow szpachli i ich zastosowania
1. Klasyczna trojkatna (Triangular)
Najczesciej uzywana. Trojkatne ostrze 5-10 cm dlugosci. Stosujesz do: mieszania farb na palecie, nakladania duzych plam jednolitego koloru, wykonywania konturow geometrycznych. Standard kazdego zestawu.
2. Plaska prosta (Straight Flat)
Prosta, plaska ostrze. Idealna do impasto - nakladasz farbe gruba warstwa, prowadzac szpachla rownolegle do plotnia. Daje geometryczne, kanciaste efekty charakterystyczne dla nowoczesnego malarstwa.
3. Zaokraglona (Curved)
Lekko zaokraglone ostrze. Idealna do krajobrazow - daje miekkie, naturalne pociagniecia podobne do pedzla, ale z faktura impasto. Najpopularniejsza dla pejzazystow stosujacych styl post-impresjonistyczny.
4. Elastyczna mala (Small Flexible)
Malenkie ostrze 2-4 cm. Stosujesz do detali, podkreslen, fininalnych akcentow. Daje precyzje porownywalna z malymi pedzelkami, ale z charakterystycznym efektem impasto.
5. Zabkana (Toothed/Notched)
Ostrze z zebkami (jak grzebien). Tworzy specialne tekstury: rownolegle linie, kratkowanie, faliste wzory. Idealna do efektow drewno, kamienia, traw. Mniej uniwersalna, ale bardzo efektowna.
5 technik szpachlowych
- Impasto. Gruba warstwa farby (5+ mm) - daje 3D efekt. Klasyka Van Gogha.
- Sgraffito. Wydrapywanie linii w wilgotnej warstwie farby - ujawnia kolor pod spodem.
- Scumbling. Lekkie przeciaganie szpachla z minimalna iloscia farby - daje atmosferyczne, "mgliste" efekty.
- Geometryczne plamy. Plaskie naciaganie farby - kanciaste ksztalty, modernistyczny styl.
- Mieszanie na plotnie. Bezposrednie mieszanie 2-3 farb na plotnie szpachla - daje organiczne, niepowtarzalne gradacje koloru.
Co potrzebujesz - zestaw startowy
- Zestaw 5 szpachli w roznych ksztaltach (50-100 zl) - sprawdz nasza kolekcje
- Plotno sztywne (30x40 cm) - szpachla wymaga sztywnego podloza
- Farby olejne lub heavy-body akrylowe (4-6 kolorow)
- Sciereczki papierowe - DUZO (szpachle wymaga czyszczenia czesto)
- Paleta drewniana lub jednorazowa papierowa
Polecamy zaczynanie od olejnych farb (wolne schniecie - daje czas na korekty) lub heavy-body akrylu (Liquitex Heavy Body, Pebeo Studio XL).
Najczesciej zadawane pytania
Czym sie roznia szpachla od noza palety?
To te same narzedzie, jezeli mowimy o "palette knife" w angielskim. W jezyku polskim slowo "szpachla" oznacza zwykle to samo. Czasami "noz palety" odnosi sie do mniejszej, bardziej elastycznej wersji, podczas gdy "szpachla" jest wieksza i sztywniejsza - ale uzycie jest plynne.
Czy szpachle sa tylko do oleju?
Nie. Szpachle dzialaja z farbami olejnymi, akrylowymi (zwlaszcza heavy-body), pastami strukturalnymi. Najmniej praktyczne sa z akwarela (zbyt rzadka konsystencja) i gwaszem. Polecamy zaczynanie od heavy-body akrylu - latwiejszy niz olej.
Jak czyscic szpachle po malowaniu?
Natychmiast po skonczeniu - wytrzyj sciereczka dwa-trzy razy, potem umyj cieplym mydlem. Dla olejnych - terpentyna przed mydlem. Nie zostaw zaschnientej farby - usuwanie z stalowego ostrza jest trudne. Dobre szpachle sluzÄ… 20+ lat przy regularnym czyszczeniu.
Czy moge robic impasto bez szpachli, tylko pedzlem?
Tak, ale z roznymi efektami. Pedzel zostawia widoczne pociagniecia wlosa, szpachla daje gladsze, bardziej geometryczne plamy. Profesjonalni malarze impasto (Van Gogh, Lucian Freud) stosowali oba narzedzia razem - pedzel dla okreslonych pociagniec, szpachla dla glownych plam.
Jakie marki szpachli polecacie?
Royal Talens, Daler-Rowney, Pebeo sa standardami profesjonalnymi (50-100 zl za zestaw 5). Tanie alternatywy (Cretacolor, Marabu studenckie) sa OK dla pierwszych prob (30-50 zl za zestaw). Unikaj najtanszych chinskich z Allegro - ostrza odpadajÄ… od raczki po kilku miesiacach.
Czy szpachle sa bezpieczne dla dzieci?
Tak, specjalistyczne szpachle malarskie maja TEPIONE ostrza - nie da sie nimi pokroic. Dla dzieci od 6 lat - bezpieczne. Wcześniejsze - nadzor rodzica. Plastikowe szpachle dla dzieci (alternatywa) sa jeszcze bezpieczniejsze, ale daja gorsze efekty.
Czytaj dalej z naszego bloga
- Wyprobuj technike malowania szpachelka
- Efekty impasto
- Plaster art - sztuka pastowa
- 12 podstawowych technik malarskich
- Gerhard Richter - mistrz szpachli
Wez pierwsza szpachle do reki
Zestaw 5 szpachli + plotno + heavy-body akryl. Pierwszy obraz impasto w 1-2 godziny.
Ready to create?