Powrót do listy blogów

Świat sztuki i inspiracja

Czym jest fresk?

Czym jest fresk?

TL;DR: Fresk (od włoskiego "fresco" - świeży) to technika malowania na mokrym tynku wapiennym. Pigmenty rozpuszczone w wodzie wnikają w wilgotną powierzchnię, a po wyschnięciu tworzą z wapnem trwale połączone kolorowe malowidło ścienne. Najsłynniejsze przykłady: Kaplica Sykstynska Michała Anioła (1508-1512), freski w Pompejach, w Polsce - Kaplica Zygmuntowska na Wawelu. Wyrózniamy 3 typy: buon fresco (na mokrym), fresco secco (na suchym), mezzo fresco (na półmokrym).

Historia fresku - 4000 lat sztuki ściennej

  • Cywilizacja minojska (ok. 2000-1450 p.n.e.) - najstarsze zachowane freski na Krecie (Knossos): delfiny, byki, kapłani.
  • Etruskie groby (VI-IV w. p.n.e.) - freski w Tarquinii ukazujące życie codzienne i ceremonie pogrzebowe.
  • Rzym i Pompeje (I w. p.n.e. - 79 n.e.) - "Cztery style pompejańskie" - zachowane idealnie pod popiołem Wezuwiusza.
  • Bizancjum (V-XV w.) - freski sakralne w monasterach (Athos, Mistra).
  • Wczesne średniowiecze - Giotto (1267-1337) - cykl Bazyliki św. Franciszka w Asyżu. Przejście do realizmu.
  • Złoty wiek - Renesans (XV-XVI w.) - Michał Anioł (Sykstyna 1508-1512), Rafael (Stanze Vaticane), Leonardo da Vinci ("Ostatnia Wieczerza" - secco).
  • Barok (XVII-XVIII w.) - dynamiczne plafony pałacowe i sakralne (Tiepolo, Pozzo).
  • Meksyk - muralizm (1920-50) - Diego Rivera, Jose Clemente Orozco, David Alfaro Siqueiros. Polityczne freski monumentalne.
  • Współczesność (XXI w.) - powrót fresku w nurcie street artu i ekologicznej architektury (naturalne pigmenty).

10 najsłynniejszych fresków świata

  1. "Stworzenie Adama" - Michał Anioł, Kaplica Sykstynska (1508-1512), Watykan
  2. "Sąd Ostateczny" - Michał Anioł, Kaplica Sykstynska (1536-1541)
  3. "Szkoła Ateńska" - Rafael, Stanza della Segnatura, Watykan (1509-1511)
  4. "Ostatnia Wieczerza" - Leonardo da Vinci, Mediolan (1495-1498) - technicznie fresco secco, stąd jego degradacja
  5. Cykl św. Franciszka - Giotto, Asyż (1290-1295)
  6. "Wskrzeszenie Cesarza Justyniana" - Piero della Francesca, Arezzo (1452-1466)
  7. Freski w Pompejach - Willa Tajemnic, Dom Vettich (I w. p.n.e.)
  8. Freski Knossos - "Bawiący się z bykami", Pałac Minojski na Krecie (ok. 1500 p.n.e.)
  9. "Człowiek na rozdrożu" - Diego Rivera, RCA Building NY (1933, zniszczony)
  10. Sufit Sali Korzennej - Tiepolo, Wirzburg (1750-1753)

Freski w Polsce - gdzie szukać?

  • Katedra na Wawelu, Kraków - sredniowieczne i renesansowe freski w Kaplicy Zygmuntowskiej i Wieży Zegarowej
  • Pałac w Wilanowie, Warszawa - barokowe plafony i ścienne malowidła
  • Klasztor Jasnogorski, Częstochowa - kompleks fresków barokowych w bazylice i sali Rycerskiej
  • Bazylika św. Wojciecha, Gniezno - freski romanskie i gotyckie
  • Kosciół farny w Kazimierzu Dolnym - polichromia renesansowa
  • Pałac Branickich, Białystok - barokowe freski Tomaso Comparettiego
  • Kaplica Zwiastowania, Karmelici Bosi, Kraków - cykl freskowy

Więcej polskich obiektów z malowidłami ściennymi katalogowanych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.

Fresk to jedna z najważniejszych technik malarstwa ściennego w historii sztuki. Mimo że najczęściej kojarzy się ją z renesansem, freski stosowano już tysiące lat wcześniej. Dziś inspirują one zarówno dawnych, jak i współczesnych artystów.

Tworzone poprzez malowanie bezpośrednio na tynku, freski oferują trwałość, której nie znajdziesz w każdej formie sztuki. Nic dziwnego, że muraliści tak chętnie sięgają po tę technikę. Dowodem na to są doskonale zachowane arcydzieła, w tym ściany w Pompejach czy prace renesansowego artysty Michała Anioła i jego światowej sławy strop Kaplicy Sykstyńskiej.

freska

Czym jest fresk?

Fresk to rodzaj malowidła, w którym maluje się farbą na ścianie lub suficie pomieszczenia poprzez aplikację pigmentu na intonaco (najwierzchnią warstwę tynku). Włoskie słowo fresco oznacza „świeży”, ponieważ prawdziwe intonaco pod freskiem musi być wilgotne w momencie nakładania farb. Jest to zatem bezpośrednie nanoszenie pigmentu na mokry tynk, co zapewnia długowieczność kolorów i samego malowidła.

Rodzaje fresków

Istnieją trzy powszechne rodzaje fresków: buon (prawdziwy), secco (suchy) oraz mezzo (pośredni).

Podczas malowania buon fresco („prawdziwego fresku”) artysta pracuje bezpośrednio na wilgotnym tynku. Ze względu na naturalną lepkość intonaco, użyty pigment nie musi zawierać żadnego spoiwa, które połączy farbę ze ścianą. Zamiast tego można go po prostu wymieszać z wodą.

Z kolei secco („suchy fresk”) wykorzystuje jako spoiwo suchy tynk. Aby farby utrzymały się na ścianie, konieczne jest wymieszanie użytych pigmentów z medium wiążącym, takim jak klej lub żółtko jaja.

Mezzo („fresk pośredni”) malowany jest na prawie suchym do półsuchego intonaco. W okresie renesansu ten typ fresku stał się szeroko stosowany i pod względem popularności ostatecznie przewyższył nawet buon fresco.

freska

Artyści przy malowaniu fresków używają ręcznie wyrabianych farb. Składają się one z pigmentów mineralnych, które pozyskuje się z ziemi. Pigmenty te bowiem najlepiej znoszą alkaliczne działanie wapna, które szybko niszczy nasycenie i jasność kolorów. Pigmenty miesza się z wodą destylowaną i przechowuje głównie w szklanych naczyniach.

Jeśli chodzi o pędzli, używa się wszystkich rodzajów włosia, ale najczęściej twardszego włosia zwierzęcego. Okrągłość czy płaskość pędzli zależy od etapów i typu fresku. Uważaj jednak na bardzo delikatne włosie, które może wypadać i pozostawiać w Twoim fresku niechciane włókna.

freska

Dziś przybliżyliśmy sobie nieco teorii, podsumowaliśmy główne typy fresków i przede wszystkim wyjaśniliśmy, czym właściwie jest fresk. Następnym razem zanurzymy się w historię tego typu malarstwa i opowiemy o najsłynniejszych freskach ze świata sztuki.

Z radością,

Sabina

Najczęsciej zadawane pytania o freski

Czym dokładnie jest fresk?

Fresk (od włoskiego "fresco" = świeży) to technika malarstwa ściennego polegająca na nakładaniu farb na wilgotny tynk wapienny. Pigmenty mineralne reagują z wapnem tworząc trwałe połączenie chemiczne.

Czym rózni się fresk od polichromii?

Polichromia to szersze pojęcie - oznacza KAŻDĄ barwna dekorację ściany lub rzeźby. Fresk to KONKRETNA technika polichromii. Inne techniki polichromii: tempera, farby olejne, akryl.

Jak długo trwa malowanie jednego fresku?

Mistrz musi malować tylko TYLE świezej zaprawy, ile wykonana w jeden dzień (tzw. giornata - "dniówka"). Duże dzieło (np. Sykstyna Michała Anioła) - latami codziennej pracy. Sufit Sykstynski Michała Anioła: 4 lata (1508-1512).

Czy fresk można zrobić samodzielnie w domu?

Bardzo trudne, ale możliwe. Wymaga: świeżo położonego tynku wapiennego, mineralnych pigmentów, znajomości chemii wapna. Łatwiejsze alternatywy: farba akrylowa na ścianie z mediami strukturalnymi, lub pastą strukturalną dla efektu fresku.

Które freski są najsłynniejsze w historii?

"Stworzenie Adama" Michała Anioła (Sykstyna 1508-1512) - najsłynniejszy fresk wszech czasów. Inne ikony: "Szkoła Ateńska" Rafaela, freski w Pompejach, "Ostatnia Wieczerza" Leonarda (technicznie secco), cykl św. Franciszka Giotta.

Czy w Polsce są freski?

Tak. Najważniejsze: Wawel (Kaplica Zygmuntowska), Wilanów, Jasna Góra, Bazylika w Gnieźnie, Pałac Branickich w Białymstoku. Polskie freski to mieszanka stylu włoskiego (sprowadzeni mistrzowie) i lokalnej tradycji.

Czy malowidła w Pompejach to prawdziwe freski?

Tak. Freski pompejańskie (zachowane idealnie pod popiołem Wezuwiusza 79 n.e.) to NAJSTARSZE zachowane freski rzymskie. Cztery style pompejanskie definiują rozwój tej techniki w starożytności.

Powiązane artykuły o sztuce

Pasty strukturalne - tworz fakturowe efekty